Uzm. Dr. Emrah Yıldız
11 November 2026

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), Türkçede “göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme” olarak bilinen yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. 1980’lerin sonunda psikolog Francine Shapiro tarafından geliştirilmiştir. Bugün araştırma desteğinin en güçlü olduğu alan travma sonrası stres bozukluğudur (TSSB).

EMDR’de ne yapılır?

Bazı zorlayıcı yaşantılar, üzerinden zaman geçse de canlılığını korur. Anı akla geldiğinde kişi olayı yeniden yaşıyormuş gibi bedensel ve duygusal tepki verebilir. EMDR’de kişi, terapistin yönlendirmesiyle rahatsız edici anıyı kısa sürelerle zihnine getirirken aynı anda çift yönlü bir uyarana odaklanır. Bu uyaran çoğunlukla terapistin parmağını gözle izlemektir; sırayla dokunma ya da ses de kullanılabilir.

Amaç anıyı silmek değildir. Hedeflenen, anının yarattığı sıkıntının azalması ve olaya eşlik eden “suçluyum” ya da “güvende değilim” gibi olumsuz inançların yeniden ele alınmasıdır. Yöntemin tam olarak hangi mekanizmayla etki ettiği hâlâ araştırılmaktadır.

Sekiz aşamalı yapı

  1. Öykü ve planlama: Yakınmalar, yaşam öyküsü ve üzerinde çalışılacak anılar konuşulur.
  2. Hazırlık: Yöntem anlatılır; zor anlarda kullanılabilecek sakinleşme becerileri çalışılır.
  3. Değerlendirme: Hedef anı, ona eşlik eden olumsuz inanç, duygu ve beden duyumu belirlenir.
  4. Duyarsızlaştırma: Anı akılda tutulurken çift yönlü uyarım setleri uygulanır.
  5. Yerleştirme: Kişinin kendisi için seçtiği olumlu inanç güçlendirilir.
  6. Beden taraması: Bedende kalan gerginlik ya da rahatsızlık gözden geçirilir.
  7. Kapanış: Seans, kişi dengeli hissedecek biçimde sonlandırılır.
  8. Yeniden değerlendirme: Sonraki görüşmede gelinen nokta kontrol edilir.

Her görüşmede bu aşamaların tümü yapılmaz. İlk görüşmeler çoğunlukla öykü ve hazırlığa ayrılır; anı üzerinde çalışmaya geçmenin zamanı kişiden kişiye değişir.

Hangi durumlarda önerilir?

İngiltere’nin NICE kılavuzu, çatışma (savaş) dışı bir travmanın üzerinden üç aydan uzun süre geçmiş TSSB’li erişkinlerde EMDR’yi önerir. ABD’nin 2023 tarihli VA/DoD kılavuzu da EMDR’yi TSSB’de önerilen travma odaklı psikoterapiler arasında sayar. Kaygı bozuklukları ve depresyon gibi alanlarda araştırmalar sürmektedir; bu alanlardaki kanıt TSSB’deki kadar güçlü değildir.

Seans sürecinde neler yaşanabilir?

Görüşmeler çoğunlukla 60–90 dakika sürer. Kişinin olayı tüm ayrıntılarıyla anlatması gerekmez. Seans sırasında ve sonraki günlerde duygusal yoğunluk, yorgunluk, canlı rüyalar ya da yeni anıların akla gelmesi görülebilir. Bunlar çoğunlukla geçicidir ve bir sonraki görüşmede konuşulur. Hazırlık aşamasında sakinleşme yöntemlerine zaman ayrılmasının nedeni de budur.

Herkes için uygun mudur?

EMDR’ye başlamadan önce psikiyatrik değerlendirme yapılır. Aktif kriz dönemi, belirgin dissosiyatif belirtiler, kontrol altında olmayan madde kullanımı ya da başka bir ruhsal hastalığın alevlenme dönemi gibi durumlarda önce dengelenme hedeflenebilir veya farklı bir yaklaşım seçilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna kişinin öyküsü ve tercihi birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Sık sorulan sorular için: EMDR hakkında 8 soru, 8 yanıt.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme. Tanı ve tedavi kararları bireysel hekim değerlendirmesiyle verilir.

Son güncelleme 11 Kasım 2026 · Editör iletişimi [email protected]

Bu yazıyı paylaş: