“Bu kadarı normal mi, yoksa bir uzmana mı görünmeliyim?” sorusu, başvuruyu en çok geciktiren sorulardan biridir. Kesin bir sınır çizmek her zaman mümkün olmasa da değerlendirme için yol gösteren bazı işaretler vardır.
Süre, şiddet ve işlevsellik
Üzüntü, kaygı ya da uykusuzluk yaşamın olağan parçalarıdır. Değerlendirmede üç şeye bakılır: yakınmanın ne kadar sürdüğü, ne kadar yoğun olduğu ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği. İşe ya da okula gitmek, ilişkileri sürdürmek, ev içi sorumlulukları yerine getirmek zorlaşmışsa başvurmak için beklemek gerekmez.
Başvurmayı düşündüren durumlar
- İki haftadan uzun süren çökkünlük, isteksizlik ya da eskiden keyif veren şeylerden zevk alamama
- Kontrol etmekte zorlanılan, günün büyük bölümünü kaplayan kaygı ya da yineleyen panik atakları
- Haftalarca süren uyku ya da iştah değişiklikleri
- Akıldan atılamayan düşünceler ve bunları yatıştırmak için yinelenen davranışlar
- Zorlayıcı bir olaydan sonra geçmeyen kâbuslar, irkilme ve kaçınma
- Alkol, madde, kumar ya da ekran kullanımının denetimden çıkması
- Dikkat, unutkanlık ve öfke denetimiyle ilgili süregelen güçlükler
- Yakınların “son zamanlarda değiştin” demesi
Beklenmemesi gereken durumlar
Kendine zarar verme ya da yaşamı sonlandırma düşünceleri, başkalarının duymadığı sesler duyma, gerçekle bağdaşmayan yoğun kuşkular ya da günlerce uyumadan aşırı hareketli olma hali acil değerlendirme gerektirir. Bu durumlarda en yakın acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.
Psikiyatrist mi, psikolog mu?
Psikiyatrist, tıp fakültesinden sonra ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanlığı yapmış hekimdir; tanı koyar, gerektiğinde ilaç ve TMS gibi tedavileri düzenler, psikoterapi uygulayabilir. Psikolog psikoloji eğitimi almıştır; klinik alanda uzmanlaşmış psikologlar psikoterapi yürütür, ilaç yazmaz. Birçok durumda iki meslek birlikte çalışır. Nereden başlanacağından emin olunamadığında psikiyatrik değerlendirme, bedensel nedenlerin de gözden geçirilmesini sağlar.
İlk görüşmeye hazırlanırken
- Yakınmaların ne zaman başladığını ve nasıl seyrettiğini kısaca not etmek
- Kullanılan tüm ilaçların ve takviyelerin listesini getirmek
- Varsa önceki tetkikleri ve tedavi kayıtlarını yanında bulundurmak
- Sormak istenen soruları önceden yazmak
Başvurmak, mutlaka ilaç kullanılacağı anlamına gelmez. Değerlendirmenin sonunda izlem, psikoterapi, ilaç ya da bunların birlikte kullanımı gibi seçenekler konuşulur; karar kişiyle birlikte verilir. Süreç hakkında daha fazla bilgi için: Psikiyatride tedavi planı nasıl oluşturulur?
Kaynaklar
- NIMH, ruh sağlığı için yardım arama rehberi
- NICE, erişkinlerde depresyon: tedavi ve yönetim kılavuzu NG222 (2022)
Genel bilgilendirme. Tanı ve tedavi kararları bireysel hekim değerlendirmesiyle verilir.
Son güncelleme 12 Kasım 2026 · Editör iletişimi [email protected]